Υπότιτλος:
Ιδρυμα Μεσογειακών Μελετών
Αθήνα, 3 Δεκεμβρίου 2008
Παρέμβαση Γ. Φλωρίδη
στην εκδήλωση του Ινστιτούτου Μεσογειακών Μελετών
για την παρουσίαση της έκδοσης του βιβλίου
«Σε αναζήτηση ελληνικού μοντέλου ανάπτυξης»
Κατ' αρχήν να ευχαριστήσω κι εγώ με τη σειρά μου το Ινστιτούτο Μεσογειακών Μελετών για την τιμή που μου έκανε, να παρουσιάσω μια τόσο αξιόλογη και σημαντική εργασία. Να ευχηθώ μια καλύτερη συνέχεια στη μακροχρόνια συμβολή του Ι.Μ.Μ. στην επιστημονική έρευνα και μελέτη.
Κατόπιν θέλω να επισημάνω, ότι η σημερινή εκδήλωση είναι μια απόδειξη ότι υπάρχει ελληνική διανόηση που εργάζεται σε βάθος, «ψάχνεται» συστηματικά στα μείζονα προβλήματα του ελληνισμού και της κοινωνίας μας.
Το επόμενο που θέλω να πω είναι ότι η εκδήλωσή μας, αποκτά ένα έντονα επίκαιρο νόημα διότι έχει στο επίκεντρό της την αναζήτηση για τα μοντέλα ανάπτυξης των κοινωνιών, τη στιγμή που σε παγκόσμια κλίμακα, η οικονομική και κοινωνική αναταραχή που ξέσπασε, δημιούργησε προϋποθέσεις αναστοχασμού για τα νέα μοντέλα διεθνών σχέσεων και ανάπτυξης.
Διαβάζοντας την εργασία (έκδοση), πέρα από τις θέσεις, τον τρόπο γραφής και παρουσίασης των θεμάτων, τον πλούτο πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών παραδειγμάτων που αναφέρει, στάθηκα σε τρία κυρίως σημεία:
1. Η πληρότητα, η σαφήνεια και η μεθοδολογική σχέση των ερωτημάτων που τοποθετούν το θέμα.
α) Υπάρχει ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης;
β) Υπάρχει ανάγκη και δυνατότητα για δημιουργία νέου ελληνικού μοντέλου ανάπτυξης;
γ) Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά του ελληνικού μοντέλου ανάπτυξης;
δ) Σε ποιό βαθμό το νέο μοντέλο ανάπτυξης μπορεί να είναι ελληνικό και σε ποιο βαθμό διεθνοποιημένο;
ε) Ποια είναι τα διδάγματα από τα ξένα μοντέλα ανάπτυξης και πως μπορούν να αξιοποιηθούν στην Ελλάδα;
στ) Ποιοί είναι οι στόχοι, τα μέσα, οι πόροι, η βιωσιμότητα της οικονομίας, του περιβάλλοντος και του κοινωνικού κράτους στο ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης;
Νομίζω ότι είναι το σύνολο των ερωτημάτων που τοποθετούν το θέμα και που το πέρασμα από το ένα στο άλλο, οδηγούν σε μια πληρότητα εξέτασης.
2. Σε όλα ανεξαιρέτως τα ερωτήματα υπάρχει μια καθαρή θέση είτε συμφωνίας, είτε άρνησης, είτε διλημματικής συνεξέτασης και πάντως όχι υπεκφυγής ή μετάθεσης.
Είναι ενδεικτικό της ευθύνης και της σοβαρότητας μιας επιστημονικής εργασίας, η σαφήνεια των τοποθετήσεών της.
3. Είναι η τοποθέτηση της εργασίας σε ένα πολιτικό πλαίσιο -όχι κομματικό- πράγμα το οποίο αποκρυπτογραφεί τη βαθύτερη κατανόηση αλλά και την τολμηρή θέση των δημιουργών της σε ότι αφορά τις ουσιαστικές προϋποθέσεις πραγμάτωσης ενός τέτοιου εγχειρήματος όπως η αναζήτηση ενός νέου ελληνικού μοντέλου ανάπτυξης.
Η θέση μάλιστα του Τ. Γιαννίτση ότι σε τελευταία ανάλυση μιλάμε κυρίως για πολιτικό έλλειμμα και δευτερευόντως για κοινωνικοοικονομικό, αποδεικνύει τη βαρύτητα της πολιτικής ένταξης του θέματος.
- Η εξάντληση των διεθνών μοντέλων του περασμένου αιώνα
Με αφορμή το θέμα της εκδήλωσης φέρνω το τελευταίο διάστημα στο μυαλό μου, το γεγονός ότι μέσα στα τελευταία 50-60 χρόνια, ζήσαμε ανοδικούς και καθοδικούς κύκλους, διεθνών μοντέλων, όπως ο εθνικός κενσυανισμός, ο κρατικός-υπαρκτός σοσιαλισμός, ο νεοφιλελευθερισμός. Όλα αυτά έγιναν τόσο γρήγορα, σε συμπυκνωμένο ιστορικό χρόνο, με αποτέλεσμα σήμερα ο πλανήτης μας να στέκει αποσβολωμένος, σχετικά με το ποιό είναι εκείνο το υπόδειγμα που μπορεί να τον οδηγήσει σε συνθήκες ανάπτυξης και ευημερίας.
Απ' την άλλη δημιουργείται ένα ιστορικό-εμπειρικό υλικό για να μπορέσει η ανθρωπότητα να σκεφτεί και να αποφασίσει πιο ουσιαστικά τι είναι αυτό που πρέπει να κρατήσει και τι είναι αυτό που πρέπει να πετάξει.
Ένα είναι σίγουρο, ότι η βαθύτατη κρίση του τελευταίου κυρίαρχου υποδείγματος, του νεοφιλελεύθερου, δημιουργεί θέμα εναλλακτικής λύσης σε παγκόσμια κλίμακα.
Αυτή η ανάγκη εναλλακτικής λύσης, εγκαλεί σε διανοητική ένταση και πολιτική δράση υπό δύο περιορισμούς:
Πρώτον ότι δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω, να επιστρέψουμε σε παρωχημένα σχήματα και δεύτερον, ότι δεν υπάρχει κάτι άμεσα ολοκληρωμένο και επεξεργασμένο που θα αντικαταστήσει το απερχόμενο. Ο κόσμος μπαίνει σε μια μεταβατική περίοδο αβεβαιότητας που ταυτόχρονα με την επιβίωσή του και την ασφάλεια, θα αναζητήσει νέα (μεταβιομηχανικά) κοινωνικά, πολιτιστικά και οικονομικά μοντέλα ευημερίας και προόδου. Η αναζήτηση δεν μπορεί να γίνει αφηρημένα και στο κενόֹ Θα ξεκινήσει από την κατάσταση που ζούμε σήμεραֹ Από αυτό που βιώνουμε καθημερινά αλλά δεν είναι κάτι νέοֹ σήμερα εισπράττουμε τις συνέπειες μιας αντίληψης που κυριάρχησε για 35 περίπου χρόνια σε παγκοσμιοποιημένη κλίμακα.
Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο, δεν προέκυψε μοιραία, αντικειμενικά, ούτε ήταν η μόνη δυνατή επιλογήֹ ήταν μια συνειδητή επιλογή που βεβαίως αξιοποίησε τις αδυναμίες και τις υποχωρήσεις των άλλων ανταγωνιστικών μοντέλων (κρίση κενσυανισμού, κατάρρευση υπαρκτού σοσιαλισμού κ.λπ.).
Τι διαπιστώνουμε σήμερα; Ότι η δογματική αντίληψη της αγοράς οδηγεί σε κοινωνικές ανισότητες, σε υποβάθμισης της παραγωγής, σε διάλυση του κράτους με την έννοια των μηχανισμών ρύθμισης και εποπτείας. Η απολυτοποίηση του ατομικού, του ιδιωτικού, του αγοραίου, του εταιρικού, οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου κρίση, ισχυρά κράτη και δυναμικές κοινωνίες και δημιούργησε παγκόσμια αμηχανία, ιδιαίτερα για το δυτικό κόσμο και τις προοπτικές του.
Όλοι πλέον αρχίζουν να ψάχνουν μια νέα αρχιτεκτονική του παγκόσμιου οικοδομήματος και ταυτόχρονα τις αρχές απάντησης μιας νέας διεξόδου. Σήμερα, βρισκόμαστε ξανά στη φάση της πολιτικής πρωτοβουλίας. Οι μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη, εγγράφουν προσδοκίες σε νέες πολιτικές και νέες ηγετικές προσωπικότητες, οι οποίες θα ξαναθέσουν νέες αρχές διακυβέρνησης για να προκύψουν νέα οικοδομήματα και μοντέλα. Με μια σημαντική διαφορά: ότι για να έχουν αυτά βιωσιμότητα θα πρέπει να έχουν περισσότερο από κάθε άλλη φορά τη λαϊκή έγκριση, συμμετοχή και νομιμοποίηση.
Ποιες μπορεί να είναι βάσεις μιας νέας διέξοδης απάντησης;
1. Η προτεραιότητα της πολιτικής (αξιόπιστης και αυτόνομης) απέναντι στην οικονομία.
2. Η απαίτηση για κοινωνικό έλεγχο και περαιτέρω εμβάθυνση της δημοκρατίας;
3. Η αναγκαιότητα της ρύθμισης (κανόνες και υποχρεώσεις)
4. Οι ισορροπημένες σχέσεις κράτους και αγοράς.
5. Η αναγκαιότητα της παραγωγής απέναντι στον παρασιτισμό και την κερδοσκοπία.
6. Η επιλογή της προστασίας του περιβάλλοντος απέναντι στην αλόγιστη μεγέθυνση.
7. Η επιλογή της κοινωνικής δικαιοσύνης απέναντι στην ολιγαρχική εκμετάλλευση.
- Σκέψεις για το ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης
Είναι βέβαιο ότι οδηγούμαστε σε ένα διαφορετικό κόσμο. Ο ηγεμονισμός ετοιμάζεται να δώσει τη θέση του στην πολυμέρεια και τον πλουραλισμό και η επιβολή στη συνεργασία και στο συντονισμό. Ένα καινούργιο πλαίσιο ιδεών και αρχών που προβάλει έντονα στο προσκήνιο όπως η προτεραιότητα της πολιτικής, της κρατικής ρύθμισης, του δημοκρατικού και κοινωνικού ελέγχου, της παραγωγής, της οικονομίας, της άρσης των κοινωνικών ανισοτήτων, δεν μπορεί παρά να επηρεάσει το ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης της νέας εποχής.
Το δεύτερο που χρειάζεται ένα ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης, είναι ένα συνολικό πλαίσιο πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών αξόνων που θα εξειδικεύονται σε στόχους και μέσα. Που θα αξιοποιούν τη διεθνή εμπειρία και συγκυρία και θα στηρίζονται σε εθνικές ανάγκες και προτεραιότητες. Που θα έχουν αιχμές όπως Πνευματική Ελλάδα, Παραγωγική Ελλάδα, Πράσινη Ελλάδα, αλλά θα συνδυάζουν τους επιμέρους τομείς σε ένα συνολικό σχέδιο. Απ' αυτή την άποψη η εργασία του Ιδρύματος Μεσογειακών Μελετών κάνει το καλύτερο δυνατό. Το τρίτο ίσως που χρειάζεται είναι ένας οδικός χάρτης υποχρεώσεων -γιατί αυτό υποτιμάται διαρκώς στην ελληνική κοινωνία (οι υποχρεώσεις)- όλων των συντελεστών της εθνικής πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Διότι η εκτίμησή μου είναι, ότι η ελληνική κοινωνία πρέπει να εκπαιδευτεί κάθετα και οριζόντια -και οι πάνω και οι κάτω και ταυτόχρονα όλοι οι πολίτες- σε κατευθύνσεις ανάληψης ΕΘΝΙΚΗΣ και ΚΛΑΔΙΚΗΣ, ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ και ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ευθύνης.
Αυτό, ανάλογα με τους ρόλους και το επίπεδο συμμετοχής. Οι πιθανότητες πραγμάτωσης ενός μακροπρόθεσμου και ολοκληρωμένου μοντέλου ανάπτυξης στη χώρα μας, εξαρτάται από την εντιμότητα και αποφασιστικότητα των πολιτικών, τη χειραφέτηση της διανόησης, τη σοβαρότητα των δημοσιογράφων και των συνδικαλιστών, την κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων, την αλλαγή καταναλωτικού προτύπου της κοινωνίας, την προσωπική ευθύνη και την αλληλεγγύη των πολιτών. Όλοι μαζί και προσωπικά ο καθένας πρέπει να αναλάβουμε υποχρεώσεις!
